على اصغر شميم
580
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
براى مأمورين سياسى خود در ايران به دست آورده بودند ، مدعى شدند كه چون محاكم ايران براساس قوانين شرع استوار گرديده و هنوز تشكيلات قضايى دورهى مشروطهى ايران نضج كامل نگرفته و هنوز امنيت قضايى در ايران برقرار نشده است ، دول مزبور اين حق را همچنان براى خود حفظ خواهند كرد تا زمانى كه شرايط لازم براى تأمين جانى و مالى اتباع آنان در ايران بهوجود آيد . دربارهى تماميت ايران و اعادهى مرزهاى كشور به حدود گذشته ، ايران استرداد نواحى مرو و بلخ و خيوه را تا جيحون و ايالات هفدهگانهى قفقازيه را تا دربند و در مغرب نواحى واقع در ساحل چپ رود دجله يعنى ايالات وان و موصل و دياربكر را خواسته و اين حدود تقريبا حدود طبيعى ايران و منطبق با حدود اين كشور در دورهى صفويه و سپس افشاريه و آغاز تأسيس دولت قاجار بود . مسئلهى غرامات و خسارات دوران جنگ كه بر اثر نقض بىطرفى به كشور و ملت ايران وارد آمده بود ، با شرح و جزييات كامل در طرح دعاوى ايران گنجانده شده بود . سايكس دربارهى دعاوى ايران يكجا مىنويسد : « . . . از طرف ديگر شكى نيست كه قشون روس ايران را از تسلط تركها نجات داد و در درجهى دوم استقرار نظم و امنيت در جنوب ايران ( البته به وسيلهى بريتانياى كبير ! ! ) و صرف مبالغ خطير توسط دول متحارب و پيشرفت وسايل ارتباط در ايران جنوبى و شرقى و مركزى ، اين كشور را غنىتر از سابق ساخت » . و در جايى ديگر مىنويسد : « خيلى جاى تأسف است كه به هيئت نمايندگى ايران اجازه داده نشد تا تقاضاهاى خود را به كنفرانس صلح تقديم نمايد . نپذيرفتن ايشان چنين وانمود شد كه بر اعضاى هيئت توهين وارد آمده است . ولى بيشتر بايستى از اين مسئله تأسف داشت كه دولت ايران به علت فقدان كامل سياستمداران قابل ، چنين دعاوى عجيب و غريبى از طرف نمايندگانش اقامه داشت . روابط ايران و روسيه پس از آغاز انقلاب روسيه و استعفاى تزار نيكلاى دوم و تشكيل حكومت كرنسكى ، در قفقازيه حكومتهاى محلى نيمهمستقل به وسيلهى مليون و احزاب معتدل يا سوسيال دموكرات تأسيس گرديد و از آن جمله حكومت آذربايجان قفقاز كه مركز آن باكو و متكى بود به حزب سوسيال دموكرات كه رهبرى آن را محمد امين رسولزاده سردبير سابق روزنامهى ايران نو داشت و اين حكومت آماده بود كه آذربايجان قفقاز را مجددا به ايران باز گرداند و در راه